ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Στο πλαίσιο του έργου του εν Αθήναις Γραφείου Εκπροσωπήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου και με τη συνεργασία επιστημονικής επιτροπής καθηγητών της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ, αποτελούμενης από τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Ανδίδων κ. Ισίδωρο (Κάτσο), Επίκ. Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας, Δημήτριο Μόσχο, Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας και Σταύρο Γιαγκάζογλου, Αν. Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας, ξεκίνησε ήδη από τον Μάιο του 2026 η σειρά ακαδημαϊκών διαλέξεων με γενικό θέμα «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον σύγχρονο κόσμο», η οποία φιλοξενείται στο Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών.

Η 2η διάλεξη πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026, από τον κ. Ευάγγελο Βενιζέλο, πρώην Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης και Υπουργό Εξωτερικών, Ομ. Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ και Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος  Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας και της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, με θέμα: «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το πρωτείο του λόγου μέσα σε έναν εμπερίστατο κόσμο».

Την εκδήλωση προλόγισε ο Αν. Καθηγητής Σταύρος Γιαγκάζογλου.

Τον διακεκριμένο ομιλητή και ακαδημαϊκό δάσκαλο προσφώνησε με θερμούς λόγους ο Σεβ. Μητροπολίτης Λαοδικείας κ. Θεοδώρητος, Διευθυντής του Γραφείου Εκπροσωπήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Αθήνα.

Ακολούθησε η ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου, ο οποίος με λόγο μεστό και συναρπαστικό αναφέρθηκε στις σύγχρονες προκλήσεις και πώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο τοποθετείται απέναντι σε αυτές. Σε έναν εμπερίστατο κόσμο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει πρωτίστως τη δυνατότητα να επιβάλει τον λόγο του με πολιτική, οικονομική ή διοικητική ισχύ. Έχει όμως τη δυνατότητα να καταθέτει έναν λόγο που ενώνει, ερμηνεύει, συμφιλιώνει και παρηγορεί. 

Σε έναν κόσμο κατακερματισμένο από πολώσεις, εθνικισμούς και αντιπαλότητες, η Κωνσταντινούπολη υπενθυμίζει ότι η καθολικότητα της Εκκλησίας δεν ταυτίζεται με την εθνική της κατάτμηση, αλλά με την έμπρακτη έγνοια για την ενότητα. Ο λόγος της ενότητας και της ειρήνης, όχι απλώς ως πολιτικό σύνθημα, αλλά ως εκκλησιαστική άρνηση της λογικής ότι η ισχύς, η επικράτηση και η επιβολή αποτελούν το τέλος της ιστορίας. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει επανειλημμένα συνδέσει την αξιοπιστία της Ορθοδοξίας με την ικανότητά της να προσφέρει στον κόσμο «το μήνυμα της ελπίδας» και την εμπειρία της αγάπης. Ο σύγχρονος λόγος ευθύνης του Οικουμενικού Πατριαρχείου εκφράζεται κατεξοχήν στην οικολογική μαρτυρία του, η οποία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός λόγου που μετατρέπει την ορθόδοξη θεολογία της δημιουργίας σε δημόσια και οικουμενική ευθύνη «υπέρ της του κόσμου ζωής». Η οικουμενικότητα αυτή δεν σημαίνει απλώς ότι το Πατριαρχείο βρίσκεται γεωγραφικά παντού. Σημαίνει ότι μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Εκκλησίας και σύγχρονου πολιτισμού, μεταξύ πίστεως και δημόσιου λόγου, χωρίς να εγκαταλείπει την ορθόδοξη ταυτότητά του. Ο λόγος του εκφράζεται πάντοτε ως διάλογος όχι μόνο εντός της Εκκλησίας αλλά και στον δημόσιο χώρο.  

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε στις πρόσφατες σημαντικές ομιλίες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στην Αγγλία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την οικοθεολογία, αλλά και στο πρόσφατο διεθνές συνέδριο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Chantilly της Γαλλίας για τα 10 έτη από τη διεξαγωγή της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης το 2016. Δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην μεγάλη πρόκληση της εποχής μας για την τεχνητή νοημοσύνη και την οφειλόμενη προσοχή με την οποία χρειάζεται να γίνει η διαχείρισή της. Τέλος, σχολίασε και την πρόσφατη επίσκεψη του Πάπα στο Παρίσι και το εκπληκτικό γεγονός της παρουσίας εκατοντάδων χιλιάδων Γάλλων στην υπαίθρια Λειτουργία Λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων. Η διάλεξη του Ευάγγελου Βενιζέλου ήταν αναμφίβολα μια ομιλία «πολιτικού ρεαλισμού, για το πρωτείο του λόγου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον εμπερίστατο κόσμο μας η οποία εμπεριείχε συνάμα και εξαιρετικές θεολογικές και εκκλησιολογικές διαστάσεις» για τη μαρτυρία του Φαναρίου στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό.

Ακολούθως, αντιφώνησε, σύμφωνα με το πρόγραμμα, ο Θεοφιλ. Επίσκοπος Ανδίδων κ. Ισίδωρος, Επίκ. Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ. Ο Επίσκοπος Ανδίδων, μεταξύ άλλων, τόνισε στην αντιφώνησή του τα εξής: "Γι’ αυτό το Φανάρι έχει auctoritas χωρίς κοσμική potestas: κύρος χωρίς τα μέσα της ισχύος. Το κύρος του είναι το κύρος του Χριστού, που δίδασκε «ὡς ἐξουσίαν ἔχων, καὶ οὐχ ὡς οἱ γραμματεῖς» (Μκ 1,22) και βεβαίωνε ότι έχει εξουσία «ἀφιέναι ἐπὶ τῆς γῆς ἁμαρτίας» (Μκ 2,10). Ας θυμηθούμε τώρα τη λέξη του Θουκυδίδη. Στη Μήλο οι αδύναμοι «ξυγχωροῦσιν»: υποχωρούν μπροστά στην ισχύ. Στη γλώσσα της Εκκλησίας η ίδια λέξη θα σημάνει τη συγχώρεση. Εκεί όπου η πολιτική της ισχύος βλέπει την υποχώρηση του αδυνάμου, το Ευαγγέλιο βλέπει την εξουσία του να συγχωρεί. Η Χάνα Άρεντ, η αγαπημένη πολιτική φιλόσοφος του τιμώμενου ομιλητή μας, αναγνώρισε στον Ιησού από τη Ναζαρέτ εκείνον που ανακάλυψε τον ρόλο της συγχώρεσης στα ανθρώπινα πράγματα.

Για το μαρτυρικό Φανάρι, το πρωτείο του λόγου δεν βιώνεται ως ισχύς αλλά ως διακονία του λόγου. Κι αυτό είναι μια αλλιώτικη πολιτική θεολογία από αυτή του κόσμου τούτου: όχι θεολογία της κυριαρχίας αλλά θεολογία της διακονίας, της υπηρεσίας και της αγάπης. Και έχει για εμάς πρόσωπο. Σε δέκα μέρες, στις 22 Οκτωβρίου, συμπληρώνονται τριάντα πέντε χρόνια από την εκλογή της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος, του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου. Τριάντα πέντε χρόνια ο λόγος του ακούγεται σε όλη την οικουμένη χωρίς να στηρίζεται σε καμία ισχύ. Είναι λόγος ασκητικός και ευχαριστιακός. Όταν μιλά για την κτίση, προτείνει ως απάντηση στην οικολογική κρίση το ασκητικό και ευχαριστιακό ήθος: να χρησιμοποιούμε τον κόσμο με εγκράτεια και να τον προσφέρουμε με ευχαριστία στον Δημιουργό του, κατά το «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν σοὶ προσφέρομεν». Το ίδιο ήθος διέπει και τον δικό του λόγο: ζυγισμένο, εγκρατή, υπομονετικό, λόγο που δεν κυριαρχεί αλλά προσφέρει. Είναι επίσης λόγος μαρτυρικός: λόγος που κοστίζει και εκθέτει εκείνον που τον λέει, λόγος που καλεί σε καταλλαγή ακόμη κι εκείνους που τον πολεμούν. Ο Ιγνάτιος, με τον οποίο ξεκίνησα την αντιφώνησή μου, γράφει στην προαναφερθείσα επιστολή προς Εφεσίους ότι όποιος κατέχει αληθινά τον λόγο του Ιησού γνωρίζεται και από τη σιωπή του: «δι’ ὧν σιγᾷ γινώσκηται». Όσοι έχουμε την ευλογία να διακονούμε τον Παναγιώτατο από κοντά ξέρουμε ότι γνωρίζεται και από τις σοφές σιωπές του. Για τον Ιγνάτιο ο Χριστός είναι «λόγος ἀπὸ σιγῆς προελθών»: ο Λόγος του Θεού που προήλθε από τη σιωπή. Έτσι και ο λόγος του επισκόπου έχει κύρος όταν πηγάζει από τη σιωπή της προσευχής.

Ο δεύτερος πόλος είναι η λέξη «εμπερίστατος». Συνήθως τη λέμε με αναφορά στο Φανάρι. Απόψε την ακούσαμε να προσδιορίζει τον κόσμο. Η μετατόπιση της αναφοράς σημαίνει πολλά. Σε έναν κόσμο όπου πολλές βεβαιότητες, ανάμεσά τους και η αυτονόητη τήρηση του δικαίου, δοκιμάζονται, όλοι νιώθουμε κάτι από την ανασφάλεια των Μηλίων. Ο κόσμος γεύεται έτσι μια συνθήκη που το Φανάρι γνωρίζει καλά: να έχει λόγο χωρίς δική του ισχύ. Η εμπειρία του Φαναρίου δεν είναι αδυναμία που προκαλεί οίκτο· είναι γνώση που αξίζει να μεταδοθεί.

Αυτή τη γνώση την ενσαρκώνει ο Πατριάρχης του Γένους. Ο Παναγιώτατος σηκώνει στους ώμους του όσα πέρασε η Ρωμηοσύνη της Πόλης. Σπούδασε στη Χάλκη, στη Σχολή που έμεινε κλειστή πάνω από μισό αιώνα. Για τη Χάλκη δεν έπαψε ποτέ να μιλά, με υπομονή, χωρίς άλλο όπλο από τον λόγο. Το Γένος όμως, στη γλώσσα της Μεγάλης Εκκλησίας, δεν είναι φυλή. Τον φυλετισμό η Μεγάλη Εκκλησία τον καταδίκασε ήδη το 1872. Έτσι ο εμπερίστατος Πατριάρχης του Γένους είναι συγχρόνως Οικουμενικός, αληθινά παγκόσμιος: από τον πιο στενό τόπο μιλά στην πιο πλατιά οικουμένη. Ο κόσμος, που έγινε κι αυτός εμπερίστατος, μπορεί να τον ακούσει, γιατί του μιλά από την ίδια συνθήκη, όπως εξαιρετικά ανέλυσε ο σημερινός μας ομιλητής..."

Ακολούθησε ενδιαφέρων διάλογος με το πολυπληθές ακροατήριο.

Παρέστησαν: ο Θεοφιλ. Επίσκοπος Ευρίπου κ. Χρυσόστομος, ως εκπρόσωπος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, Ιεράρχες του Θρόνου, Άρχοντες της Μ.τ.Χ.Ε., βουλευτές, διπλωμάτες, ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής Αθηνών, Καθηγητής Εμμανουήλ Δ. Καραγεωργούδης, η Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας Καθηγητή κ. Κίρκη Κεφαλέα, διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί από πλειάδα Σχολών, ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού κ. Γ. Καλαντζής, καθώς και πλήθος κόσμου, ο οποίος κατέκλυσε κυριολεκτικά τον πολυεπίπεδο χώρο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών.

- Φωτογραφίες: Χρίστος Σιμάτος, Λουκάς Ζιάρας